PHANH PHUI BÍ MẬT VỀ TÀI CHÁNH HẢI NGOẠI (Phạm Vũ Lửa Hạ)

 

12-4-2013
 
N công chng cht đang khiến chính ph nhiu nước tìm đ cách tăng ngun thu. Ví d, ngân sách Canada 2013 cho phép cơ quan thuế thưởng ti đa 15% s thuế truy thu cho người nào t cáo k trn thuế. M, Anh, Đc, Pháp, và nhiu nước đã truy lùng các đi tượng trn thuế, nht là bng tài sn hi ngoi. Năm ngoái, cơ quan thuế M (IRS) thưởng cho Bradley Birkenfeld s tin k lc 104 triu đô-la nh tiết l thông tin dn ti vic chính ph pht ngân hàng UBS 780 triu đô-la vì giúp nhiu người M trn thuế. IRS cũng đã truy thu được thêm hàng tđô-la tin n thuế ca hàng ngàn ch tài khon cá nhân.
 
Mng Công lý Thuế (Tax Justice Network) ước tính toàn thế gii có t 21 ngàn t ti 32 ngàn tđô-la tài sn tư nhân nm hi ngoi, ngoài tm vi ca các cơ quan thuế quc gia (công ty tư vn Boston Consulting Group cóước tính dè dt hơn, ch mc 8 ngàn t). T chc quc tế này nói điu đó tương đương vi 280 tđô-la tin thuế b tht thu gp đôi s vin tr nước ngoài ca các nước giàu nht thế gii. T phn ca Canada trong sđó, giđnh bng vi t l GDP ca Canada so vi GDP toàn cu, s là khong 7 t, tc khong mt phn tư mc thâm ht ngân sách 2012 d báo ca chính ph.
 
 
Chn đng hơn c WikiLeaks
Hđi tìm nhng ch giu tin tuyt mt hi ngoi đ tránh hoc trn thuế. Nhưng nay h sơ tài chính bí mt ca mt s người thuc gii giàu nht thế gii đang b phơi trn. Qu bom thông tin do Liên hip Nhà báo Điu tra Quc tế (International Consortium of Investigative Journalists, ICIJ), mt t chc phi v li đóng ti Washington, D.C., mi tung ra hôm 3/4 qu là món quà bt ng dành cho cơ quan thuế các nước. ICIJ cho biết đã nhn được các h sơ kín tri dài trong gn 30 năm liên quan ti 10 đa đim ưu đãi thuế trên khp thế gii.
 
Qua phân tích d liu này, ICIJ hé l bí mt v hơn 120.000 công ty và qu tín thác hi ngoi, hơn 130.000 cá nhân và người đi din phơi bày nhng giao dch ngm ca đ tng lp t chính khách, người siêu giàu ti gii la đo hơn 170 nước. Nhng thông tin này gm các s liu được nhp vào h thng máy tính, thưđin t và nhng chi tiết bí mt khác liên quan quan ti các khon đu tư và tài khon tin gi được che giu k càng. Đây được xem là mt trong nhng v tiết l d liu tài chính ln nht t trước ti nay. Nhóm WikiLeaks gây xôn xao hi năm 2010 khi công b gn 2GB d liu v các công đin quân s và ngoi giao ca M b rò r. V tiết l ca ICIJ có d liu tc gp 130 ln, vi tng cng 260 GB d liu, gm 2,5 triu tp tin.
 
Michael Hudson, mt biên tp viên cao cp ICIJ, đã cùng vi mt nhóm cng tác làm vic trong nhiu tháng tri đ sàng lc, sp xếp thông tin. Ông nói: Khi bt đu nghiên cu nhng h sơ này, chúng tôi phát hin đ kiu người lm mưu mo đ trn thuế: nhng tay gian ln Wall Street, nhng k la đo bng các kiu đu tư xo trá, nhng nhân vt có liên h vi đường dây ti ác có t chc và vi buôn vũ khí, nhng k ra tin.
 
ICIJ nói đây có l là chiến dch hp tác báo chí ln nht trong lch s, vi s tham gia ca 86 nhà báo điu tra t 46 nước. Ban thi s ca đài truyn hình quc Canada (CBC News) đã hp tác vi ICIJ trong by tháng qua đđược đc quyn tiếp cn các thông tin này. Ngoài ra có s góp mt ca các báo đài ln như t The Guardian và đài BBC (Anh), Le Monde (Pháp), t Süddeutsche Zeitung và đài phát thanh và truyn hình Bc Đc (Đc), t The Washington Post (M), và 31 đi tác truyn thông trên toàn cu.
 
 
Phát hin nhiu hot đng tài chính ngm hi ngoi
Nhng đa đim ưu đãi thuế hi ngoi đã tn ti ít nht c trăm năm ri. Tuy không cóđnh nghĩa rõ ràng, Qu Tin t Quc tế cho biết phn ln nhng nơi được t chc này chính thc gi làcác trung tâm tài chính hi ngoi có nhng đc đim sau: ngành ngân hàng ch yếu phc v khách hàng không phi cư dân thường trú; thuế thp hoc không thuếđi vi các hãng và người nước ngoài; mc đ bí mt tài chính rt cao. Căn c vào nhng tính cht này, có ti 80 đa đim ưu đãi thuế trên toàn cu, trong đó không ch có các nước như Panama, Liechtenstein và Thy Sĩ, mà còn nhng lãnh thđo nh Jersey, Labuan ca Malaysia, đo Isle of Man, và qun đo Turks and Caicos.
 
Có nhiu lý do chính đáng và hp pháp đ lp tài khon và công ty hi ngoi. Nhng khon đu tư hi ngoi không phi pháp min là chúng không phi đ trn thuế hay ra tin. Các nước thường yêu cu người dân ca mình t giác khai báo nhng tài sn đó. Ví d, h sơ khai thuế li tc cá nhân ca Canada hi người khai thuế có tài sn trên 100.000 đô-la Canada nước ngoài hay không.
 
Nhưng do tính cht tuyt mt v danh tánh khách hàng, nhng công ty này thường là nơi lý tưởng đ ra tin, ct giu tài sn bt minh như tin bin th, và tránh hoc trn thuế. Trong s 107 công ty British Virgin Islands và nhng nơi ưu đãi thuế hi ngoi khác thuc s hu ca các công dân Hy Lp, ICIJ phát hin ch có 4 công ty đăng ký vi cơ quan thuế Hy Lp theo lut đnh, đc bit khi các công ty này có nm gi tài sn và hot đng Hy Lp. Nhà chc trách dường như không có mt h sơ gì v 103 công ty kia, hoc biết liu nhng người đó có khai báo bt c tài sn nào ca các công ty đó, cóđóng thuế hay không. ICIJ cũng nêu ví d mt âm mưu la đo tr giá na tđô-la Venezuela. Nhng k ch mưu hi l cho các quan chc Venezuela đ chiếm đot mt phn ngun vn t qu hưu bng ca công ty du khí quc doanh Petroleos de Venezuela (PDVSA), ri tu tán s tin này qua mt mê trn các công ty hi ngoi, quđu tư ri ro cao, và tài khon ngân hàng t qun đo Cayman ti Thy Sĩ và Panama.
 
Sau 15 tháng làm vic, ICIJ bt đu dn dn công khai kết quđiu tra. Nhng phát hin chính được ICIJ công b trong đt đu có th gây rúng đng nhiu gii. Quan chc chính ph cùng vi thân nhân và cng s nhiu nước, trong đó có Azerbaijan, Nga, Canada, Pakistan, Philippines, Thái Lan, Mông C, thường xuyên dùng các công ty trá hình và tài khon bí mt hi ngoi. Nhng người siêu giàu dùng các cơ cu phc tp hi ngoi đ s hu các dinh th, du thuyn, kit tác ngh thut và nhng tài sn khác, li dng nhng ưu đãi thuế và tính bo mt mà người thường không cóđược. Nhiu ngân hàng hàng đu thế gii, trong đó có UBS, Clariden và Deutsche Bank, đã tích cc phc v khách hàng ca mình bng cách giúp lp hàng ngàn công ty bí mt nhng nơi ưu đãi thuế ti hi ngoi. (Deutsche Bank, ngân hàng ln nht Đc, giúp khách hàng duy trì hơn 300 qu tín thác và công ty hi ngoi thông qua chi nhánh ca mình Singapore.) Mt đi ngũ chuyên viên kế toán và môi gii được tr thù lao hu hĩnh đ giúp các khách hàng nước ngoài ca mình che giu danh tánh và tài khon ca mình; trong nhiu trường hp to nơi ct giu tài sn bt minh ca nhng k la đo cm đu các quđu tư gian trá, và ra tin cho bn ti phm có t chc.
 
Trong nhiu trường hp, các h sơ b rò r phơi bày nhng chi tiết ch có người trong cuc mi biết v cách nhng người đi din đăng ký thành lp công ty nhng nước nh vùng Caribbe và Nam Thái Bình Dương thay mt cho các khách hàng giàu có, ri c nhng người làm v bc gi làngười được b nhimđđm trách, trên giy t, các chc danh thành viên hi đng qun tr và cđông ca các công ty này, nhm che giu nhng ch nhân thc s.
 
Thường thì các công ty này được thành lp qua các hãng lut và kế toán trung gian, nhđó to thêm mt lp nc danh cho các nhàđu tư. John Christensen, giám đc ca Mng Công lý Thuế, mt liên minh quc tế vn đng chng hot đng tài chính hi ngoi nhng nước/lãnh thưu đãi thuế, nói nhng người đó không h biết gì v nhng hot đng ca các công ty mà dường như h chu trách nhim, nhưng điu hết sc quan trng ca quá trình này là không đ l danh tánh ca nhng con người tht đng sau công ty.
 
Liên quan ti nhiu v tai to mt ln
Nhng thông tin trong đt đu hé l tên tui ca nhiu nhân vt đình đám mt s nước, cùng vi h sơ v các công ty hi ngoi ca h. Các nhân vt này đ mi thành phn 29 nước khác nhau: chính khách, doanh nhân, tướng lĩnh quân đi, nhà tài phit, và thân nhân ca các nhàđc tài. Trong đó ni bt nht là:
 
Jean-Jacques Augier, đng trưởng ban tài v ca chiến dch tranh c 2012 và bn thân ca tng thng Pháp François Hollande, đã có nhng khon đu tư qun đo Caymans. Ông đã b buc phi công khai nêu danh tánh ca đi tác kinh doanh người Trung Quc. Có v như tng thng Hollande đang dính vào v bê bi tài chính vì cu b trưởng ngân sách ca ông che giu mt tài khon ngân hàng Thy Sĩ trong 20 năm và liên tc nói di v nó.
 
Bayartsogt Sangajav lp công ty Legend Plus Capital vi mt tài khon ngân hàng Thy Sĩ, trong khi ông làm b trưởng tài chính ca nước Mông C nghèo đói t năm 2008 ti 2012. Hin là phó ch tch quc hi, ông nói ông đãsai lm khi không kê khai tài khon tr giá 1 triu đô-la này, và cho biết có l nên cân nhc t chc sau khi ICIJ công bđiu tra
.
Hassan Gozal, trùm xây dng Azerbaijan, kim soát nhng công ty bí mt thành lp nhân danh hai con gái ca tng thng Ilham Aliyev. Đế chế kinh doanh ca Gozal đã giành được nhng hp đng tr giá hàng tđô-la trong giai đon tng thng Ilham Aliyev vung tay chi tiêu cho xây dng.
 
Lut sư Tony Merchant, chng ca thượng ngh sĩ Canada Pana Merchant, gi 1,7 triu đô-la Canada trong mt qu tín thác hi ngoi, trong khi ông đang kin tng vi cơ quan thuế Canada v n thuế ca mình.
 
Maria Imelda Marcos Manotoc, mt tnh trưởng Philippines và con gái đu ca cu tng thng Ferdinand Marcos ni tiếng tham nhũng. Bà là người th hưởng mt qu tín thác bí mt British Virgin Islands.
 
Nhiu nhân vt có tiếng Thái Lan như Potjaman Na Pombejra, v cũ ca cu th tướng Thaksin Shinawatra, mt thượng ngh sĩđang ti v, mt cu quan chc cao cp b quc phòng, nhiu nhà tài phit trong danh sách Forbes, và Nalinee Taveesin (mt cu b trưởng có tài sn M b phong ta vì tng b B Tài chính gi là mt trong nhng bn thân hu ca nhàđc tài Zimbabwe Robert Mugabe).
 
Bidzina Ivanishvili (mi đc c th tướng Georgia hi tháng 10/2012) là người giàu nht nước này vi tài sn ròng theo ước tính ca tp chí Forbes là 5 tđô-la. Ông lày viên hi đng qun tr công ty Bosherston Overseas Corp. đăng ký British Virgin Islands năm 2006 và hin nay vn tn ti.
 
ng José Eliecer Pinto Gutiérrez, tư lnh quân đi tiu bang Amazonas, Venezuela, ph trách an ninh biên gii Venezuela-Colombia, là c đông, y viên hi đng qun tr ca Romana International Holdings, Ltd. (2003-2006) British Virgin Islands.
 
Carmen Thyssen-Bornemisza, cu hoa hu và góa ph ca mt t phú thép dòng h Thyssen, nhà sưu tp ngh thut giàu nht Tây Ban Nha dùng các công ty hi ngoi đ mua tranh.
 
Denise Rich, v cũ ca tay giao dch du ha khét tiếng Marc Rich, người đã tng được tng thng Clinton ân xá v ti trn thuế trong mt quyết đnh gây tranh cãi, bàđã gi 144 triu đô-la trong mt qu tín thác lp Cook Islands.
 
Tuy các nước yêu cu cung cp toàn b d liu, ICIJ t chi và cho biết trong nhng tun sp ti s dn dn đăng nhng bài chi tiết v các v c thwww.icij.org   và các báo đài hp tác. Chính ph các nước liên quan bt đu có phn ng. B trưởng Tài chính Đc Wolfgang Schäuble t v hài lòng vi nhng thông tin này vì chúng s cóích trong cuc chiến chng li hot đng tài chính phi pháp. B trưởng Thuế liên bang Canada Gail Shea nói thông tin ca ICIJ là tin vui cho Canada và tin xu cho k trn thuế. B trưởng Tài chính n Đ P. Chidambaram nói chính phđã bt đu mt cuc điu tra v nhng người b nêu tên. Chính ph Philippines và Hy Lp ha s thu thp thêm bng chng. B trưởng Tài chính Luxembourg Luc Frieden ng h tăng mc đ minh bch ca các ngân hàng nước này đ hp tác thêm vi các cơ quan thuế nước ngoài.
 
Canada có hàng trăm người b nêu tên
Trong danh sách tiết l ca ICIJ có tên 450 người Canada, trong đó ni bt nht là lut sư Tony Merchant. Bn tin thi s ca CBC News hôm 3/4 cho biết ông là mt trong nhng lut sư ni tiếng nht nước chuyên v kin tp th, đã thành công vi nhiu v ln vi s tin thng kin k lc. Thành tu ln nht ca ông là thng 1,9 tđô-la Canada cho mt v kin ca con cháu th dân; trong v này hãng lut Merchant Law Group có tr s Regina ca ông kiếm được 25 triu đô-la Canada. Ông cũng đã tng kin các công ty đin thoi di đng v l phí ni mng, các hãng dược liên quan ti loi thuc cha viêm khp Vioxx b thu hi, nhiu hãng xe hơi, Hip hi Tiêu chun Canada, và các trường đi hc v mc pht do tr tin tr hn.
 
H sơ cho thy năm 1998 Tony Merchant lp mt qu tín thác Cook Islands, mt lãnh th New Zealand t tr Nam Thái Bình Dương. Đây là mt đa đim ct gi tin được ưa chung vì có lut l bo mt tài chính rt nghiêm ngt. Ông đã gi ít nht 1,7 triu đô-la Canada vào qu tín thác này, và nêu tên vông (thượng ngh sĩ Pana Merchant) và ba con trai ca h là người th hưởng. Tony Merchant không phúc đáp sau nhiu ln CBC News mi bàn v vn đ này.
 
Sau đó Tony Merchant dùng qu tín thác này lp mt tài khon hi ngoi bí mt đ thc hin các khon đu tư qua ng Bermuda, ti mt hãng môi gii tên là Lines Overseas Management. Ông dùng tài khon này mua các quđu tư h tương (mutual fund), trong đó có mt s qu Luxembourg. Luxembourg cũng là mt nơi ưu đãi thuế, và d kiến gii đu tư quc tế s càng đ vào đây sau khi Cyprus tái cu trúc ngân hàng. Trang mng ca Lines Overseas Management cho biết h là mt trong nhng hãng đu tư hi ngoi ln nht thế gii ch hot đng nhng lãnh th cóưu đãi ln v thuế.
 
H sơ np tòa thuế do CBC News thu thp được cho thy trên h sơ khai thuế năm 1999, mt năm sau khi ông lp qu tín thác, Tony Merchant không đánh du ô kê khai s hu hơn 100.000 đô-la Canada tài sn nước ngoài. Theo quy đnh ca Thượng ngh vin Canada, thượng ngh sĩ Pana Merchant hàng năm phi kê khai li tc và tài sn cá nhân (bao gm qu tín thác nói trên) vi y viên đo đc ca Thượng ngh vin. Đây là thông tin mt, người dân không được biết đến. Bà cũng không phúc đáp yêu cu tho lun ca CBC News.
 
Nhiu h sơ b rò r có nhng thưđin t gia nhân viên và khách hàng ca nhng hãng chuyên v thành lp và qun lý hàng chc ngàn công ty hi ngoi. Mt trong nhng hãng đó là Commonwealth Trust Ltd., có tr s British Virgin Islands trong vùng Caribbe, do mt người gc Toronto tên là Tom Ward thành lp và, cho đến năm 2009, điu hành. Trong nhng người đng đu hãng này có mt s người Canada. Hãng này ch yếu lp các công ty British Virgin Islands cho người giàu, vi l phí dch v khong 2.000 đô-la mi năm. Mt hãng khác, Portcullis TrustNet, có văn phòng trên các đo nhit đi khp thế gii, bao gm Cook Islands gn New Zealand, cũng như British Virgin Islands, Caymans, Mauritius, Samoa, Singapore và Hong Kong. Mt cu giám đc cao cp hãng này là mt lut sư Canada.
 
B trưởng Thuế liên bang Canada Gail Shea mun có danh sách ca ICIJ đ tiếp tc quyết tâm theo đui nhng v nghi là trn thuế; k t năm 2006, Canada đã phát giác hơn 4,6 tđô-la Canada n thuế t các tài khon hi ngoi. Cũng Canada, thượng ngh sĩ Percy Downe (đng T do) t trước ti nay vn đng chng li các hình thc đu tư hi ngoi đ tránh và trn thuế, và hin đang kêu gi thượng ngh sĩ Pana Merchant phát biu trung thc v các tài khon bí mt ca v chng bà.
 
(Tng hp ngun tin CBC, Financial Post, The Guardian, và ICIJ, 3/4 ti 8/4/2013)
 
Bn rút gn ca bài này đãđăng trên Thi Báo Kinh Tế Sài Gòn, s 15/2013, ngày 11/4/2013.
 
Bài liên quan:
 

 

 

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s


%d bloggers like this: